Reportages

Voorjaar in Tuindorp

“Het voorjaar op Tuindorp ’t Lansink is altijd feest”, zegt Yvonne Esman, bewoonster, ex-bestuurslid van Stichting Tuindorp en gids. “Vooral rond de vijver, waar al die verschillende soorten bomen een voor een uitlopen. Dat is werkelijk prachtig. Ook kruipen vrijwilligers, uit allerlei hoeken en gaten, tevoorschijn en wordt er, onder andere rondom het zwembad, volop geklust: de douches worden aangesloten, het hout krijgt een nieuwe verflaag en de parasols worden tevoorschijn getoverd. Samen zorgen ze ervoor dat het natuurbad, traditiegetrouw op 15 mei, weer opengaat.”

Garden city
De lieflijke tuinen, oude bomen en bochtige straten met witgepleisterde huizen in tuindorp ’t Lansink doen ietwat Engels aan. En dat is niet zo gek want het concept ‘tuindorp’ komt uit Engeland. Daar bouwden ze al vroeg in de vorige eeuw zogenaamde garden city’s als tegenhanger van verpauperde arbeiderswijken. Kenmerkend zijn de ‘eengezinswoningen’ met een voor- en achtertuin in een groene omgeving. Geen kroegen of ander vertier. Dat zou maar afleiden. De tuindorpen van toen moesten bijdragen aan de vorming van een fatsoenlijk, burgerlijk karakter.

Urban planning
Tuindorp ’t Lansink is te danken aan de textiel- en later metaalfabrikant C.T. Stork. Hij vond dat zijn verantwoordelijkheid verder ging dan alleen ondernemen. Uiteindelijk waren het zijn zoons die het plan in 1910 ten uitvoer brachten. Na een inspirerende reis naar Port Sunlight, (van de zeepfabriek) in Engeland kochten ze de grond – met toen nog boerderij ‘Het Lansink’ erop – vlak naast het fabrieksterrein. De bouw kon beginnen. Het werd een wijk met verschillende woningtypes. Voor arbeiders, bazen, ingenieurs en klerken.

Mooi onderhouden voortuintjes
Achter bijna elk huis ligt een circa vijftien meter diepe achtertuin. De voortuinen zijn vijf tot zeven meter diep en aangelegd op kosten van de Hengelosche Bouwvereniging. Daarna werd er jaarlijks een wedstrijd gehouden wie de mooiste voortuin had. Zo verzekerden de bestuurders van de bouwvereniging zich nog lang van een keurig nette wijk!

Nieuw: boven slapen
Bijna ondenkbaar maar destijds was het heel revolutionair om boven te slapen. Er werden meer traditionele woonregels overtreden. De keuken bijvoorbeeld werd opzettelijk klein gehouden zodat gezinnen meer tijd samen doorbrachten in de woonkamer. De grotere woningen kregen een badkamer. De kleinere moesten het doen met een bad onder het aanrecht in de keuken. Om pottenkijkers te ontmoedigen werd het aanrechtblad opgeklapt tegen het raam.

Afwijkende beukmaat
Opmerkelijk: de woningen aan ’t Kotte zijn pas na de Tweede Wereldoorlog gebouwd. Door schaarste werden de puinresten uit de gebombardeerde binnenstad als bouwmateriaal gebruikt. Zo is de breedte van de huizen bepaald door de lengte van de stalen balken die vrijkwamen uit de gebombardeerde fabrieken van Stork. Om de honderden verschillende kleuren stenen te camoufleren werden de huizen witgeschilderd.

Tuindorpbad
Al in 1923 werd er gezwommen in het Tuindorpbad, een van de oudste natuurbaden van ons land. De vijver is ontstaan door het afgraven van grote hoeveelheden zand die nodig waren voor de bouw van het tuindorp. De zwemvijver met bassins, houten steiger, kleedkamers, wisselcabines en ook het badmeester kantoortje liggen er, dankzij veel, trouwe vrijwilligers nog net zo idyllisch bij als toen.

Verhalen
Je kent ze wel de kleine schakelkasten van de KPN, Ziggo en Enexis. Saai, grijs en onopvallend. Althans, in de rest van Nederland. ‘Dat kan anders’, dachten ze in Tuindorp. Dus kregen maar liefst 35 schakelkasten een opknapbeurt en vertelt elke schakelkast nu een prachtig verhaal over tuindorp. Een wandeling of beter gezegd speurtocht waard!

Nieuwsgierig geworden naar de prachtige architectuur, bijzondere natuur en natuurlijk de bewoners van Tuindorp ‘t Lansink? Er staan deze lente weer veel voorjaarsevents op de kalender.

Tekst: Bertine Kleinjan
Fotografie: Rick Nederstigt